مدیریت خطا (Error Handling) در پایتون

در برنامه‌نویسی ممکن است برنامه‌ای که نوشته‌ایم به دلایل مختلف نتواند به درستی اجرا شود. پایتون در چنین شرایطی خطا (Error) ایجاد می‌کند و معمولاً اجرای برنامه را متوقف می‌کند. برای مثال، کد زیر را در نظر بگیرید:

number = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
print(number)

اگر کاربر مقدار 25 را وارد کند، برنامه به‌درستی اجرا می‌شود:

یک عدد وارد کنید: 25
25

اما اگر کاربر به‌جای عدد، عبارت hello را وارد کند، پایتون نمی‌تواند آن را به عدد صحیح تبدیل کند و خطایی از نوع ValueError ایجاد می‌شود.

یک عدد وارد کنید: hello
ValueError: invalid literal for int()

در چنین شرایطی بهتر است به‌جای متوقف شدن برنامه، خطا را مدیریت کنیم و پیام مناسبی به کاربر نشان دهیم.

تفاوت خطای Syntax و خطای زمان اجرا

خطاها انواع مختلفی دارند. یکی از تفاوت‌های مهم، تفاوت بین خطای نحوی (Syntax Error) و خطای زمان اجرا (Runtime Error) است. Syntax Error زمانی رخ می‌دهد که قواعد نوشتاری پایتون را رعایت نکرده باشیم:

if age >= 18
    print("مجاز است")

در اینجا علامت : فراموش شده است، بنابراین برنامه حتی قبل از اجرا شدن با خطای نحوی مواجه می‌شود. اما در Runtime Error کد از نظر نحوی صحیح است و برنامه شروع به اجرا می‌کند، ولی در هنگام اجرا با مشکلی مواجه می‌شود:

number = 10
result = number / 0
print(result)

این کد از نظر نحوی درست است، اما تقسیم یک عدد بر صفر امکان‌پذیر نیست و خطای ZeroDivisionError ایجاد می‌شود. برای کنترل بسیاری از خطاهای زمان اجرا می‌توانیم از try و except استفاده کنیم.

برای مدیریت خطا در پایتون معمولاً از دو دستور try و except استفاده می‌کنیم. کدهایی که احتمال دارد هنگام اجرا باعث ایجاد خطا شوند، داخل بخش try قرار می‌گیرند. اگر هنگام اجرای این کدها خطایی رخ دهد، پایتون اجرای بخش try را متوقف کرده و وارد بخش except می‌شود. ساختار کلی به این صورت است:

try:
    # کدی که ممکن است خطا ایجاد کند
except:
    # کدی که هنگام رخ دادن خطا اجرا می‌شود

به این مثال توجه کنید:

فرض کنید می‌خواهیم عددی را از کاربر دریافت کنیم:

try:
    number = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
    print(number)
except:
    print("لطفاً یک عدد معتبر وارد کنید.")

اگر کاربر عدد 25 را وارد کند:

یک عدد وارد کنید: 25
25

اما اگر عبارت hello را وارد کند:

یک عدد وارد کنید: hello
لطفاً یک عدد معتبر وارد کنید.

در حالت دوم، تبدیل hello به عدد باعث ایجاد خطا می‌شود. پایتون به‌جای متوقف کردن برنامه، وارد بخش except می‌شود و پیام مناسب را نمایش می‌دهد.

یک مثال دیگر

خطای تقسیم بر صفر یکی دیگر از خطاهای رایج است:

try:
    number = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
    result = 100 / number
    print(result)
except:
    print("در محاسبه مشکلی رخ داد.")

اگر کاربر 4 وارد کند:

25.0

اما اگر 0 وارد کند، برنامه به‌جای متوقف شدن، پیام بخش except را نمایش می‌دهد:

در محاسبه مشکلی رخ داد.

نکته مهم

بهتر است در برنامه‌های واقعی، به‌جای استفاده از except به‌تنهایی، نوع خطایی که انتظار داریم را مشخص کنیم. این کار باعث می‌شود مدیریت خطا دقیق‌تر باشد.

برای مثال:

try:
    number = int(input("یک عدد وارد کنید: "))
except ValueError:
    print("ورودی باید یک عدد باشد.")

در اینجا فقط خطای ValueError مدیریت می‌شود. در ادامه، انواع خطاهای رایج مانند ValueError و ZeroDivisionError را بررسی می‌کنیم و یاد می‌گیریم چگونه هر خطا را به‌صورت جداگانه مدیریت کنیم.

try: number = int(input("یک عدد وارد کنید: ")) result = 100 / number print(result) except ZeroDivisionError: print("تقسیم بر صفر امکان‌پذیر نیست.")

try: number = int(input("یک عدد وارد کنید: ")) result = 100 / number print(result) except ValueError: print("لطفاً یک عدد وارد کنید.") except ZeroDivisionError: print("عدد صفر قابل قبول نیست.")

try: age = int(input("سن خود را وارد کنید: ")) except ValueError: print("سن باید به صورت عدد وارد شود.") else: if age >= 18: print("شما بزرگسال هستید.") else: print("شما زیر 18 سال هستید.")

try: number = int(input("یک عدد وارد کنید: ")) print(100 / number) except ValueError: print("لطفاً یک عدد وارد کنید.") except ZeroDivisionError: print("تقسیم بر صفر امکان‌پذیر نیست.") finally: print("پایان برنامه")

try: number = int(input("یک عدد وارد کنید: ")) result = 100 / number print(result) except ValueError as error: print("خطا:", error) except ZeroDivisionError as error: print("خطا:", error)

try: age = int(input("سن خود را وارد کنید: ")) if age < 0: raise ValueError("سن نمی‌تواند منفی باشد.") print("سن شما:", age) except ValueError as error: print("خطا:", error)

مدیریت خطا (Error Handling) در پایتون

فهرست مطالب

خطا در برنامه‌نویسی چیست؟

تفاوت خطای Syntax و خطای زمان اجرا

دستور try و except

به این مثال توجه کنید:

یک مثال دیگر

نکته مهم

انواع خطا و مدیریت هر خطا

خطای ValueError

خطای ZeroDivisionError

مدیریت چند نوع خطا

دستور else در مدیریت خطا

به این مثال توجه کنید:

مزیت استفاده از else:

دستور finally

کاربرد مهم finally

دریافت اطلاعات خطا با as

مثال

ایجاد خطا با raise

ترکیب raise با try و except

📝 تمرین اول

📝 تمرین دوم

📝 تمرین سوم

📝 تمرین چهارم

📝 تمرین پنجم

📝 تمرین ششم

اتصال به پایگاه داده Database

برای شرکت در آزمون آماده‌اید؟

دسترسی سریع

نشانی و راه‌های ارتباطی

خطای `ValueError`

خطای `ZeroDivisionError`