کار با رشته‌ها در پایتون (Python Strings)

مدیریت و پردازش متن‌ها در برنامه‌ها

در دنیای برنامه‌نویسی، اطلاعات همیشه عدد و محاسبات ریاضی نیستند. بخش بزرگی از داده‌هایی که در برنامه‌های واقعی استفاده می‌کنیم، متن‌ها (Text) هستند؛ مانند نام کاربران، پیام‌ها، آدرس‌ها، اطلاعات محصولات، متن صفحات وب و حتی داده‌هایی که در هوش مصنوعی و تحلیل داده پردازش می‌شوند.

در پایتون برای ذخیره و کار با متن‌ها از نوع داده‌ای به نام رشته (String) استفاده می‌کنیم. رشته‌ها مجموعه‌ای از کاراکترها هستند که می‌توانند شامل حروف، اعداد، فاصله‌ها و علامت‌های مختلف باشند.

در این درس یاد می‌گیریم چگونه رشته‌ها را در پایتون ایجاد کنیم، به بخش‌های مختلف یک متن دسترسی داشته باشیم، طول رشته را پیدا کنیم، متن‌ها را ترکیب و تغییر دهیم، از متدهای کاربردی رشته‌ها استفاده کنیم و با روش‌های استاندارد پردازش متن در برنامه‌های واقعی آشنا شویم.

کار با رشته‌ها یکی از مهارت‌های پایه‌ای در پایتون است؛ زیرا تقریباً در تمام حوزه‌های برنامه‌نویسی، از طراحی وب و ساخت اپلیکیشن گرفته تا علم داده، یادگیری ماشین و هوش مصنوعی، نیاز داریم با متن‌ها کار کنیم.

فهرست مطالب

رشته (String) چیست؟

رشته (String) مجموعه‌ای از یک یا چند کاراکتر (Character) است که در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و یک متن را تشکیل می‌دهند. این کاراکترها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • حروف فارسی یا انگلیسی
  • اعداد
  • فاصله (Space)
  • علامت‌های نگارشی
  • نمادهای مختلف مانند @ ، # ، $ ، %

برای مثال تمام مقادیر زیر رشته محسوب می‌شوند:

name = "Ali"
city = "Tehran"
message = "Welcome to Python"
password = "Abc123@"
phone = "09123456789"

نکته مهم این است که حتی اگر مقدار فقط از اعداد تشکیل شده باشد، تا زمانی که داخل کوتیشن قرار گرفته باشد، عدد نیست و یک رشته محسوب می‌شود. برای مثال:

age = "20"

در این مثال مقدار 20 یک رشته است، نه یک عدد صحیح.

چرا رشته‌ها اهمیت زیادی دارند؟

اگر به برنامه‌هایی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنید فکر کنید، متوجه می‌شوید بیشتر اطلاعات آن‌ها متنی هستند. برای مثال:

  • نام کاربران در اینستاگرام
  • متن پیام‌های واتساپ
  • عنوان فیلم‌ها در نتفلیکس
  • آدرس صفحات اینترنتی
  • متن ایمیل‌ها
  • رمز عبور کاربران
  • نام فایل‌ها
  • جستجوهای گوگل
  • دستورات ارسالی به ChatGPT

همه این اطلاعات به صورت رشته ذخیره و پردازش می‌شوند. به همین دلیل یادگیری کار با رشته‌ها یکی از مهم‌ترین مهارت‌های هر برنامه‌نویس پایتون است.

ایجاد رشته در پایتون

ساخت رشته در پایتون بسیار ساده است. کافی است متن موردنظر را داخل کوتیشن قرار دهید. پایتون از سه روش برای ایجاد رشته پشتیبانی می‌کند.

استفاده از کوتیشن دوتایی

رایج‌ترین روش استفاده از علامت " " است.

name = "Python"
city = "Tehran"
language = "Persian"

استفاده از کوتیشن تکی

همین کار را می‌توان با ' ' نیز انجام داد.

name = 'Python'
city = 'Tehran'

از نظر پایتون این دو روش هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند و نتیجه کاملاً یکسان است.

چه زمانی از کوتیشن تکی یا دوتایی استفاده کنیم؟

فرض کنید داخل متن از علامت ' استفاده کرده‌ایم. اگر رشته را نیز با ' شروع کنیم، پایتون تصور می‌کند رشته زودتر تمام شده است. مثلاً:

text = 'I'm learning Python'

این کد باعث ایجاد خطا می‌شود. و باید کد را به صورت زیر بنویسیم:

text = "I'm learning Python"

برعکس، اگر داخل متن از علامت " استفاده کرده باشیم، باید رشته را با کوتیشن تکی بنویسیم.

text = 'He said "Hello".'

رشته‌های چندخطی (Multi-line Strings)

گاهی لازم است یک متن در چند خط نوشته شود؛ برای مثال توضیحات یک برنامه، متن یک نامه یا محتوای یک فایل. در این حالت از سه کوتیشن متوالی (''' یا """) استفاده می‌کنیم.

message = """
Welcome to Python.
This is the first lesson.
Have fun!
"""
print(message)

خروجی:

Welcome to Python.
This is the first lesson.
Have fun!

نمایش رشته با print()

برای نمایش محتوای یک رشته از تابع print() استفاده می‌کنیم.

name = "Sara"
print(name)

خروجی:

Sara

همچنین می‌توان چند رشته را هم‌زمان چاپ کرد.

print("Hello")
print("Python")
print("Programming")
⚠️ نوشتن توضیح در برنامه (Comment)

از این درس به بعد، برنامه‌های شما به‌تدریج بزرگ‌تر و پیچیده‌تر می‌شوند. اگر بعد از چند هفته دوباره به کدهای خود نگاه کنید، ممکن است به‌راحتی متوجه نشوید هر بخش از برنامه چه کاری انجام می‌دهد. به همین دلیل برنامه‌نویسان داخل کدهای خود توضیح (Comment) می‌نویسند. کامنت‌ها فقط برای خواندن توسط انسان هستند و پایتون هنگام اجرای برنامه آن‌ها را نادیده می‌گیرد. برای نوشتن کامنت تک‌خطی از علامت # استفاده می‌کنیم.

# ذخیره نام دانشجو
name = "Sara"
# نمایش نام
print(name)

وجود کامنت باعث می‌شود افراد دیگر (و حتی خودتان در آینده) راحت‌تر برنامه را درک کنند. برای اینکه چندین خط را کامنت کنید نیازی نیست در ابتدای هر خط علامت # را درج کنید. بلکه کافیست تمام خطوط مورد نظر را انتخاب کرده و سپس ترکیب کلیدهای کنترل و اسلش را فشار دهید. این کار تمام خطوط را کامنت می کند. اگر میخواهید خطوط را از حالت کامنت دربیاورید تا برنامه بتواند آنها را اجرا کند، بازهم باید آنها را انتخاب و ctrl + / را بزنید.

تفاوت رفتار رشته و عدد

فرض کنید دو متغیر زیر را تعریف کرده‌ایم.

a = 10
b = 20
print(a + b)

خروجی:

30

زیرا هر دو متغیر عدد هستند و عملگر + عملیات جمع را انجام می‌دهد. حالا همین مثال را با رشته‌ها اجرا کنیم.

a = "10"
b = "20"
print(a + b)

خروجی:

1020

ممکن است انتظار داشته باشید پاسخ 30 باشد، اما پایتون رشته‌ها را با هم ترکیب (Concatenate) می‌کند و نتیجه "1020" خواهد بود.

اتصال رشته‌ها (Concatenation)

وقتی عملگر + بین دو رشته قرار بگیرد، عملیات جمع انجام نمی‌شود، بلکه دو متن به یکدیگر متصل می‌شوند.

first_name = "Ali"
last_name = "Ahmadi"
print(first_name + last_name)

خروجی:

AliAhmadi

احتمالاً انتظار داشتید بین نام و نام خانوادگی یک فاصله وجود داشته باشد، اما چون خودمان فاصله‌ای اضافه نکرده‌ایم، دو رشته مستقیماً به هم چسبیده‌اند.

راه صحیح:

first_name = "Ali"
last_name = "Ahmadi"
print(first_name + " " + last_name)

خروجی:

Ali Ahmadi

در اینجا " " نیز یک رشته است که فقط شامل یک کاراکتر فاصله (Space) است.

آیا می‌توان رشته و عدد را با هم جمع کرد؟

پایتون اجازه نمی‌دهد یک رشته را مستقیماً با یک عدد ترکیب کنید. مثلاً:

age = 20
print("Age: " + age)

خروجی:

TypeError

زیرا سمت چپ یک رشته است و سمت راست یک عدد.برای رفع این مشکل باید ابتدا عدد را به رشته تبدیل کنیم.

age = 20
print("Age: " + str(age))

خروجی:

Age: 20

تابع str() عدد را به رشته تبدیل می‌کند.

در ادامه مقاله، با تمام توابع تبدیل نوع مانند int()، float() و str() به‌طور کامل آشنا خواهیم شد.

هر کاراکتر در رشته یک شماره دارد

یکی از ویژگی‌های بسیار مهم رشته‌ها این است که پایتون هر رشته را به‌صورت مجموعه‌ای از کاراکترهای پشت سر هم در نظر می‌گیرد.هر کاراکتر دارای یک شماره یا اندیس (Index) است. برای مثال رشته زیر را در نظر بگیرید:

text = "Python"

اگر جایگاه هر حرف را شماره‌گذاری کنیم، خواهیم داشت:

P   y   t   h   o   n
0   1   2   3   4   5

همان‌طور که مشاهده می‌کنید، شماره‌گذاری از صفر شروع می‌شود، نه از یک. این موضوع یکی از ویژگی‌های بیشتر زبان‌های برنامه‌نویسی است و در ابتدای یادگیری باید به آن توجه کنید.

دسترسی به یک کاراکتر (Indexing)

برای دسترسی به یک کاراکتر خاص، کافی است شماره اندیس آن را داخل براکت بنویسیم.

text = "Python"
print(text[0])

خروجی:

P
 

مثال دیگر:

print(text[1])

خروجی:

y
 

و همچنین:

print(text[5])

خروجی:

n

در واقع عبارت text[5] یعنی اینکه کاراکتری را که در اندیس شماره ۵ قرار دارد نمایش بده.

وقتی طول رشته را ندانیم و آخرین کاراکتر آن را بخواهیم از ایندکس منفی استفاده می‌کنیم. برای مثال رشته زیر را در نظر بگیرید:

text = "Python"

شماره‌گذاری آن به دو صورت خواهد بود:

 P   y   t   h   o   n
 0   1   2   3   4   5
-6  -5  -4  -3  -2  -1

بنابراین:

  • -1 آخرین کاراکتر را نشان می‌دهد.
  • -2 یکی مانده به آخر را نشان می‌دهد.
  • -3 سومین کاراکتر از انتها را نشان می‌دهد.

در تصویر بالا نیز می‌توانید مثال مربوطه را مشاهده کنید.

⚠️ اگر اندیس وجود نداشته باشد چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر به اندیسی مراجعه کنیم که خارج از محدوده رشته باشد، پایتون خطا تولید می‌کند. مثلا اگر یک رشته فقط 6 کاراکتر داشته باشد و ما از برنامه بخواهیم کاراکتر اندیس 10 را چاپ کند، خطا می دهد.

برش رشته‌ها (String Slicing)

تا اینجا یاد گرفتیم چگونه یک کاراکتر از رشته را انتخاب کنیم. اما در بسیاری از مواقع به جای یک حرف، به بخشی از متن نیاز داریم. برای مثال:

  • استخراج نام از یک ایمیل
  • جدا کردن پسوند فایل
  • نمایش چند حرف اول یک متن
  • حذف بخشی از اطلاعات
  • استخراج کد یک محصول

برای انجام این کار از قابلیتی به نام Slicing یا برش رشته استفاده می‌کنیم.

ساختار کلی Slicing

ساختار برش رشته به شکل زیر است:

text[start:end]

در این ساختار:

  • start اندیس شروع است.
  • end اندیس پایان است.

نکته بسیار مهم این است که اندیس پایان در خروجی قرار نمی‌گیرد.یعنی برش از start شروع می‌شود اما قبل از رسیدن به end متوقف می‌شود. فرض کنید رشته زیر را داریم:

text = "Python"
P   y   t   h   o   n
0   1   2   3   4   5

مثال اول

print(text[0:2])

خروجی:

Py

زیرا:

  • اندیس ۰ شامل می‌شود.
  • اندیس ۱ شامل می‌شود.
  • اندیس ۲ شامل نمی‌شود.

مثال دوم

print(text[0:4])

خروجی:

Pyth
مثال سوم
print(text[2:5])

خروجی:

tho

در این مثال، کاراکترهای با اندیس ۲، ۳ و ۴ انتخاب شده‌اند.

اگر اندیس شروع را ننویسیم

اگر مقدار start را حذف کنیم، پایتون فرض می‌کند برش از ابتدای رشته آغاز شود.

print(text[:3])

خروجی:

Pyt

در واقع این دستور معادل دستور زیر است:

print(text[0:3])

اگر اندیس پایان را ننویسیم

اگر مقدار end را حذف کنیم، برش تا انتهای رشته ادامه پیدا می‌کند.

print(text[3:])

خروجی:

hon

اگر هیچ اندیسی ننویسیم

گاهی هر دو مقدار حذف می‌شوند.

print(text[:])

خروجی:

Python

در این حالت، یک کپی از رشته ایجاد می‌شود.

استفاده از اندیس‌های منفی در Slicing

در برش رشته‌ها نیز می‌توان از اندیس‌های منفی استفاده کرد.

print(text[-3:])

خروجی:

hon

زیرا سه کاراکتر آخر رشته انتخاب شده‌اند.

مثال دیگر:

print(text[:-2])

خروجی:

Pyth

پارامتر Step در برش رشته‌ها

دستور برش رشته‌ها یک بخش سوم نیز دارد.

text[start:end:step]

پارامتر step مشخص می‌کند که هنگام حرکت روی رشته، هر چند کاراکتر یک‌بار انتخاب شود.

به عبارت دیگر:

  • step = 1 یعنی همه کاراکترها را انتخاب کن.
  • step = 2 یعنی یکی در میان انتخاب کن.
  • step = 3 یعنی هر سه کاراکتر یک‌بار انتخاب کن.

اگر مقدار step را ننویسیم، پایتون به صورت پیش‌فرض مقدار 1 را در نظر می‌گیرد.

text = "Python Programming"
print(text[::2])

خروجی:

Pto rgamn

در این مثال، پایتون از ابتدای رشته شروع کرده و هر دو کاراکتر یک‌بار یکی را انتخاب کرده است.

معکوس کردن رشته

یکی از جذاب‌ترین کاربردهای پارامتر step، معکوس کردن رشته است. برای این کار کافی است مقدار step را برابر 1- قرار دهیم.

text = "Python"
print(text[::-1])

خروجی:

nohtyP

طول رشته با تابع len()

یکی از پرکاربردترین توابع پایتون، تابع len() است. این تابع تعداد کاراکترهای موجود در یک رشته را محاسبه می‌کند.ساختار آن بسیار ساده است.

len(string)
مثال:
text = "Python"
print(len(text))

خروجی:

6

زیرا کلمه Python از شش حرف تشکیل شده است.

توجه کنید که فاصله (Space) نیز یک کاراکتر محسوب می‌شود.

text = "Hello World"
print(len(text))

خروجی:

11

۵ حرف کلمه Hello و ۱ فاصله و ۵ حرف کلمه World در مجموع برابر با ۱۱ کاراکتر خواهد بود.

گاهی رشته هیچ کاراکتری ندارد. یعنی حتی اسپیس هم نیست . مانند:

text = ""
print(len(text))

خروجی:

0
طول این رشته صفر است .

دسترسی به آخرین کاراکتر رشته با استفاده از len()

یکی از کاربردهای مهم len() دسترسی به آخرین کاراکتر رشته است.

text = "Python"
print(text[len(text)-1])

خروجی:

n

دلیل آن این است که:

len(text)

برابر ۶ است، اما آخرین اندیس رشته برابر ۵ است. بنابراین باید یک واحد از طول رشته کم کنیم.

البته همان‌طور که قبلاً دیدیم، در پایتون روش ساده‌تر و خواناتری نیز وجود دارد.

print(text[-1])

به همین دلیل، در بیشتر برنامه‌های پایتون از اندیس منفی برای دسترسی به آخرین کاراکتر استفاده می‌شود.

پیمایش رشته با حلقه for

یکی از ویژگی‌های مهم رشته‌ها این است که می‌توان روی تک‌تک کاراکترهای آن‌ها حرکت کرد. در پایتون این کار معمولاً با حلقه for انجام می‌شود. فرض کنید می‌خواهیم تمام حروف کلمه Python را به صورت جداگانه نمایش دهیم.

text = "Python"
for ch in text:
    print(ch)

خروجی:

P
y
t
h
o
n

در هر بار اجرای حلقه، متغیر ch یکی از کاراکترهای رشته را در اختیار ما قرار می‌دهد.

در درسهای آینده بیشتر با حلقه های تکرار مانند for آشنا خواهید شد.

بررسی وجود یک رشته در رشته دیگر

گاهی لازم است بررسی کنیم که آیا یک کلمه یا عبارت داخل یک متن وجود دارد یا خیر. برای این کار از عملگر in استفاده می‌کنیم. ساختار کلی آن به صورت زیر است:

substring in string

اگر عبارت موردنظر وجود داشته باشد، مقدار True برگردانده می‌شود؛ در غیر این صورت، مقدار False.

text = "Python Programming"
print("Python" in text)

خروجی:

True

زیرا کلمه Python در رشته وجود دارد.

text = "Python Programming"
print("Java" in text)

خروجی:

False

چون کلمه Java در این رشته وجود ندارد.

بررسی عدم وجود یک رشته در رشته دیگر

گاهی برعکس، می‌خواهیم مطمئن شویم یک عبارت در متن وجود ندارد. برای این کار از عملگر not in استفاده می‌کنیم.  فرض کنید می‌خواهیم بررسی کنیم که آیا یک آدرس ایمیل معتبر است یا خیر. یکی از ساده‌ترین بررسی‌ها این است که وجود علامت @ را کنترل کنیم. اگر کاربر علامت @ را وارد نکرده باشد:

email = "studentgmail.com"
print("@" not in email)

خروجی:

True

البته در برنامه‌های واقعی، اعتبارسنجی ایمیل پیچیده‌تر از این است، اما این مثال کاربرد عملگر in را به‌خوبی نشان می‌دهد.

مقایسه رشته‌ها

همانند اعداد، رشته‌ها را نیز می‌توان با عملگرهای مقایسه‌ای بررسی کرد. برای مثال:

print("Python" == "Python")

خروجی:

True

 
print("Python" == "python")

خروجی:

False

توجه کنید که پایتون به حروف بزرگ و کوچک حساس است (Case Sensitive). بنابراین Python و python و PYTHON سه رشته متفاوت محسوب می‌شوند.

رشته‌ها تغییرناپذیر هستند (Immutable)

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های رشته‌ها در پایتون این است که تغییرناپذیر (Immutable) هستند. منظور از تغییرناپذیر بودن این است که پس از ایجاد یک رشته، نمی‌توان مستقیماً یکی از کاراکترهای آن را تغییر داد. برای مثال:

text = "Python"
text[0] = "J"

خروجی:

TypeError

زیرا پایتون اجازه نمی‌دهد تنها یک کاراکتر از یک رشته تغییر کند. اگر بخواهیم رشته جدیدی داشته باشیم، باید آن را دوباره ایجاد کنیم.

text = "Python"
text = "Jython"
print(text)

خروجی:

Jython

متدهای رشته در پایتون (String Methods)

پایتون برای کار با رشته‌ها مجموعه‌ای از متدهای آماده (String Methods) در اختیار برنامه‌نویسان قرار داده است. این متدها انجام بسیاری از عملیات متداول مانند تبدیل حروف کوچک و بزرگ، جستجو، جایگزینی، حذف فاصله‌های اضافی و شکستن رشته به بخش‌های مختلف را بسیار ساده می‌کنند.

برای استفاده از یک متد، کافی است نام متغیر رشته را نوشته، سپس یک نقطه (.) قرار داده و نام متد را فراخوانی کنیم. ساختار کلی به صورت زیر است:

string.method()

متد upper()

متد upper() تمام حروف کوچک انگلیسی موجود در رشته را به حروف بزرگ تبدیل می‌کند.

text = "python programming"
print(text.upper())

خروجی:

PYTHON PROGRAMMING

متد lower()

این متد دقیقاً برعکس upper() عمل می‌کند و تمام حروف بزرگ را به حروف کوچک تبدیل می‌کند.

text = "PYTHON Programming"
print(text.lower())

خروجی:

python programming
⚠️ رشته‌ها Immutable هستند

رشته‌ها Immutable هستند و متدهای رشته، مقدار اصلی را تغییر نمی‌دهند؛ بلکه یک رشته جدید تولید می‌کنند. اگر بخواهیم مقدار متغیر تغییر کند، باید نتیجه را دوباره داخل همان متغیر ذخیره کنیم.

text = "python"
text = text.upper()
print(text)

خروجی:

PYTHON

متد title()

متد title() اولین حرف هر کلمه را بزرگ و بقیه حروف آن را کوچک می‌کند.

text = "python programming language"
print(text.title())

خروجی:

Python Programming Language

متد capitalize()

این متد فقط اولین حرف کل رشته را بزرگ می‌کند و سایر حروف را کوچک نگه می‌دارد.

text = "python PROGRAMMING"
print(text.capitalize())

خروجی:

Python programming

متد strip()

گاهی کاربران هنگام وارد کردن اطلاعات، ناخواسته ابتدا یا انتهای متن فاصله وارد می‌کنند. برای مثال:

username = "   Ali   "

اگر این رشته را با رشته "Ali" مقایسه کنیم، نتیجه برابر نخواهد بود.

برای حذف فاصله‌های ابتدا و انتهای رشته از متد strip() استفاده می‌کنیم.

username = "   Ali   "
print(username.strip())

خروجی:

Ali

متد replace()

یکی از پرکاربردترین متدهای رشته در پایتون، replace() است. این متد یک بخش از رشته را با بخش دیگری جایگزین می‌کند. ساختار کلی آن به صورت زیر است:

string.replace(old, new)

که در آن:

  • old رشته‌ای است که باید جایگزین شود.
  • new رشته‌ای است که قرار است جایگزین آن شود.

مثال:

text = "I like Java"
print(text.replace("Java", "Python"))

خروجی:

I like Python
مثال:
text = "2025/07/20"
print(text.replace("/", "-"))

خروجی:

2025-07-20

جایگزینی چند تکرار

به طور پیش‌فرض، replace() تمام نمونه‌های عبارت موردنظر را جایگزین می‌کند.

text = "cat cat cat"
print(text.replace("cat", "dog"))

خروجی:

dog dog dog

محدود کردن تعداد جایگزینی

در صورت نیاز می‌توان مشخص کرد که فقط چند مورد جایگزین شوند.

text = "cat cat cat"
print(text.replace("cat", "dog", 1))

خروجی:

dog cat cat

عدد سوم مشخص می‌کند که فقط اولین مورد جایگزین شود.

متد find()

یکی دیگر از متدهای بسیار پرکاربرد رشته‌ها، find() است. این متد محل اولین وقوع یک رشته یا کاراکتر را پیدا می‌کند. ساختار کلی آن به صورت زیر است:

string.find(substring)

اگر رشته موردنظر پیدا شود، شماره اندیس آن برگردانده می‌شود. در غیر این صورت مقدار 1- برمی‌گردد.

مثال:

text = "Python Programming"
print(text.find("Program"))

خروجی:

7

زیرا کلمه Program از اندیس ۷ شروع شده است.

مثال:

text = "Python"
print(text.find("Java"))

خروجی:

-1

چون چنین رشته‌ای وجود ندارد.

کاراکترهای کنترلی (Escape Characters)

گاهی لازم است داخل یک رشته از کاراکترهایی استفاده کنیم که معنای خاصی برای پایتون دارند. برای مثال ممکن است بخواهیم متن را در چند خط نمایش دهیم، بین دو کلمه فاصله بیشتری ایجاد کنیم یا علامت نقل‌قول (" یا ') را داخل رشته بنویسیم. برای انجام این کار از Escape Characters استفاده می‌کنیم. Escape Character در واقع ترکیبی از علامت بک‌اسلش (\) و یک حرف یا نماد دیگر است که به پایتون دستور خاصی می‌دهد.

رفتن به خط بعد (\n)

پرکاربردترین Escape Character، \n است.

این دستور باعث می‌شود ادامه متن در خط بعد نمایش داده شود.

print("Python\nProgramming")

خروجی:

Python
Programming

این روش زمانی مفید است که بخواهید چند خط متن را با یک دستور print() نمایش دهید.

ایجاد فاصله افقی (\t)

کاراکتر \t یک فاصله تب (Tab) ایجاد می‌کند.

print("Name\tAge")
print("Ali\t20")

خروجی:

Name    Age
Ali     20

از این کاراکتر برای مرتب‌تر نمایش دادن اطلاعات متنی استفاده می‌شود.

نمایش بک‌اسلش (\\)

گاهی لازم است خود علامت بک‌اسلش را نمایش دهیم؛ برای مثال هنگام نمایش مسیر فایل‌ها در ویندوز.

print("C:\\Users\\Student")

خروجی:

C:\Users\Student

قالب‌بندی رشته‌ها با روش f-string

در بسیاری از برنامه‌ها لازم است مقادیر متغیرها را در کنار متن نمایش دهیم.

برای مثال:

  • نمایش نام کاربر
  • چاپ نمره دانشجو
  • نمایش قیمت کالا
  • چاپ نتیجه محاسبات

در روش f-string که ساده ترین و محبوب ترین روش قالب بندی رشته ها در پایتون است، کافی است قبل از رشته حرف f را قرار دهیم و متغیرها را داخل آکولاد ({}) بنویسیم.

name = "Sara"
age = 18

print(f"My name is {name} and I am {age} years old.")

خروجی:

My name is Sara and I am 18 years old.

استفاده از عبارت‌های محاسباتی

یکی از مزیت‌های مهم f-string این است که داخل آکولاد فقط متغیر نمی‌نویسیم؛ بلکه می‌توانیم هر عبارت یا محاسبه‌ای را نیز قرار دهیم.

price = 250
count = 3
print(f"Total Price: {price * count}")

خروجی:

Total Price: 750

قالب‌بندی اعداد اعشاری

فرض کنید حاصل یک محاسبه عدد اعشاری طولانی باشد.

pi = 3.1415926535
print(f"{pi:.2f}")

خروجی:

3.14

2f.: یعنی عدد اعشاری را با دو رقم بعد از ممیز نمایش بده.

تبدیل نوع داده‌ها (Type Conversion)

گاهی لازم است یک مقدار را از یک نوع داده به نوع دیگری تبدیل کنیم.

برای مثال:

  • تبدیل رشته به عدد
  • تبدیل عدد به رشته
  • تبدیل عدد صحیح به اعشاری

برای انجام این کار از توابع تبدیل نوع استفاده می‌کنیم.

تبدیل به رشته با str()

age = 20
text = str(age)
print(text)
print(type(text))

خروجی:

20
<class 'str'>

تبدیل رشته به عدد صحیح با int()

age = "20"
number = int(age)
print(number)
print(type(number))

خروجی:

20
<class 'int'>
 

تبدیل به عدد اعشاری با float()

price = "12.75"
value = float(price)
print(value)

خروجی:

12.75

دقت کنید که همه رشته‌ها قابل تبدیل به عدد نیستند.

برای مثال:

text = "Python"
number = int(text)

خروجی:

ValueError

زیرا عبارت "Python" یک عدد نیست. به همین دلیل قبل از تبدیل نوع، باید مطمئن شوید رشته موردنظر واقعاً شامل یک مقدار عددی است.

📝 تمرین ۱: اصلاح نام دانشجو

رشته زیر را در نظر بگیرید.

name = "   ali ahmadi   "

بدون اینکه مقدار رشته را مستقیماً تغییر دهید، خروجی زیر را تولید کنید.

Ali Ahmadi

📝 تمرین ۲: استخراج نام و پسوند فایل

رشته زیر را در نظر بگیرید.

filename = "python-course.pdf"

برنامه‌ای بنویسید که دو خروجی زیر را تولید کند.

نام فایل: python-course

پسوند فایل: pdf

💡 راهنمایی: از find() برای پیدا کردن محل نقطه (.) استفاده کنید.

📝 تمرین ۳: تبدیل تاریخ

رشته زیر را در نظر بگیرید.

date = "2026-07-27"

برنامه‌ای بنویسید که خروجی زیر را تولید کند.

27/07/2026

💡 راهنمایی: از Slicing برای جدا کردن بخش‌های تاریخ استفاده کنید.

📝 تمرین ۴: ساخت نام کاربری

دو متغیر زیر را در نظر بگیرید.

first_name = "Ali"
last_name = "Ahmadi"

برنامه‌ای بنویسید که خروجی زیر را تولید کند.

ali.ahmadi

💡 راهنمایی: از متد lower() و عملگر + یا f-string برای ساخت نام کاربری استفاده کنید.

📝 تمرین ۵: ساخت آدرس ایمیل

با استفاده از متغیرهای زیر، آدرس ایمیل خواسته‌شده را تولید کنید.

first_name = "Sara"
last_name = "Mohammadi"

خروجی موردنظر:

sara.mohammadi@gmail.com

💡 راهنمایی: از lower() برای تبدیل حروف به کوچک و از f-string برای ساخت رشته نهایی استفاده کنید.

📝 تمرین ۶: مخفی کردن شماره تلفن

رشته زیر را در نظر بگیرید.

phone = "09123456789"

برنامه‌ای بنویسید که شماره تلفن را به شکل زیر نمایش دهد.

0912*****

💡 راهنمایی: از Slicing برای جدا کردن چهار رقم اول شماره استفاده کنید.

📝 تمرین ۷: ساخت کارت معرفی

متغیرهای زیر را در نظر بگیرید.

name = "Sara"
age = 18
city = "Tehran"

فقط با استفاده از f-string خروجی زیر را تولید کنید.

Name : Sara
Age  : 18
City : Tehran

💡 راهنمایی: برای قرار دادن مقدار متغیرها داخل متن، از علامت‌های {} در f-string استفاده کنید.

📝 تمرین ۸: معکوس کردن رشته

رشته زیر را در نظر بگیرید.

text = "Python Programming"

برنامه‌ای بنویسید که:

  • ابتدا کل رشته را به صورت معکوس نمایش دهد.
  • سپس فقط کلمه Programming را به صورت معکوس نمایش دهد.

💡 راهنمایی: از Slicing با گام منفی -1 برای معکوس کردن رشته استفاده کنید.

📝 تمرین ۹: اصلاح متن

رشته زیر را در نظر بگیرید.

text = "python is easy to learn"

برنامه‌ای بنویسید که:

  • ابتدا تمام کلمات را به صورت Title Case نمایش دهد.
  • سپس همان رشته را کاملاً با حروف بزرگ (Upper Case) نمایش دهد.
Python Is Easy To Learn

PYTHON IS EASY TO LEARN

💡 راهنمایی: از متدهای title() و upper() استفاده کنید.

عملگرهای ریاضی در پایتون

تا اینجا با انواع داده‌ها و رشته‌ها آشنا شدیم. در بخش بعدی یاد می‌گیریم چگونه با استفاده از عملگرهای محاسباتی (Arithmetic Operators) عملیات ریاضی مانند جمع، تفریق، ضرب، تقسیم و توان را در پایتون انجام دهیم و نتایج محاسبات را در برنامه‌های خود به کار ببریم.

گام بعدی : عملگرهای ریاضی و محاسباتی

برای شرکت در آزمون آماده‌اید؟

با ورود به پنل کاربری می‌توانید جهت ثبت نام در آزمون‌ها و دسترسی به منابع آموزشی اقدام نمایید. کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس می‌گیرند.

شروع کار با Django

شروع کار با Django در دوره آموزش جامع پایتون با مفاهیمی مانند متغیرها، شرط‌ها، حلقه‌ها، توابع، کلاس‌ها، فایل‌ها و کار

ادامه مطلب »

عملیات CRUD در SQLite

عملیات CRUD درSQLite در بخش قبل با مفهوم پایگاه داده، SQLite و نحوه اتصال پایتون به پایگاه داده آشنا شدیم.

ادامه مطلب »

توابع در پایتون

توابع در پایتون اگر هنگام برنامه‌نویسی مجبور شوید یک قطعه کد را بارها تکرار کنید، برنامه شما طولانی، شلوغ و

ادامه مطلب »

مجموعه در پایتون

مجموعه (Set) در پایتون به زبان ساده، Set مجموعه‌ای از عناصر منحصربه‌فرد (Unique) است که ترتیب مشخصی ندارد و اجازه

ادامه مطلب »

تاپل در پایتون

تاپل (Tuple) در پایتون بعد از آشنایی با لیست (List)، نوبت به یکی دیگر از ساختارهای داده در پایتون یعنی

ادامه مطلب »

لیست در پایتون

لیست (List) در پایتون پرکاربردترین ساختار داده​ تا اینجا یاد گرفتید که هر متغیر فقط یک مقدار را در خود

ادامه مطلب »

آموزش نصب پایتون

آموزش نصب پایتون و ابزارهای موردنیاز (راهنمای کامل برای ویندوز) اگر تصمیم گرفته‌اید برنامه‌نویسی را یاد بگیرید، احتمالاً نام زبان

ادامه مطلب »