متغیرها در پایتون (Python Variables)

اولین قدم برای ذخیره و پردازش اطلاعات

تصور کنید یک برنامه می‌نویسید که قرار است نمره‌های دانش‌آموزان، قیمت محصولات یک فروشگاه، اطلاعات کاربران یا نتایج یک آزمایش علمی را نگهداری کند. کامپیوتر برای اینکه بتواند با این اطلاعات کار کند، باید آن‌ها را جایی ذخیره کند. در برنامه‌نویسی، محلی که برای نگهداری اطلاعات استفاده می‌کنیم متغیر (Variable) نام دارد. متغیرها یکی از مهم‌ترین مفاهیم پایه‌ای در تمام زبان‌های برنامه‌نویسی هستند و تقریباً هیچ برنامه‌ای بدون استفاده از متغیرها نوشته نمی‌شود.

فهرست مطالب

متغیر چیست؟

به زبان ساده متغیر یک نام است که به یک مقدار در حافظه کامپیوتر اشاره می‌کند. مثلاً:

name = "Ali"
age = 16
score = 19.5

در این مثال:

  • متغیر name مقدار "Ali" را نگهداری می‌کند.
  • متغیر age مقدار 16 را نگهداری می‌کند.
  • متغیر score مقدار 19.5 را نگهداری می‌کند.

می‌توانیم متغیر را مانند یک جعبه تصور کنیم که روی آن یک برچسب زده‌ایم. در این صورت بعداً هر زمان که با دانستن برچسب، به آن مراجعه کنیم، پایتون مقدار داخل آن را برای ما پیدا می‌کند.

ایجاد یک متغیر در پایتون

در بسیاری از زبان‌های برنامه‌نویسی قبل از ساخت متغیر باید نوع آن را مشخص کنیم. مثلاً در زبان‌هایی مانند Java یا C به این شکل متغیر را تعریف می‌کنیم:

int age = 20;

اما پایتون این کار را ساده‌تر کرده است. در پایتون فقط کافی است بنویسیم:

age = 20

پایتون خودش تشخیص می‌دهد که مقدار ۲۰ یک عدد صحیح است.

به این مثال‌ها نیز توجه کنید:

student = "Sara"

height = 165

temperature = 36.5

is_student = True

عملگر انتساب (=) چیست؟

علامت مساوی در پایتون برای قرار دادن مقدار داخل متغیر استفاده می‌شود. به این عمل Assignment یا انتساب می‌گوییم. مثال:

x = 10

یعنی مقدار ۱۰ را داخل متغیر x قرار بده. توجه کنید که این با ریاضیات کمی فرق دارد. در ریاضی وقتی می‌گوییم:

x = 10

یعنی x برابر ۱۰ است. اما در برنامه‌نویسی یعنی اینکه یک فضای حافظه ایجاد کن و مقدار ۱۰ را به نام x اختصاص بده.

تغییر مقدار یک متغیر

یکی از ویژگی‌های مهم متغیرها این است که مقدارشان می‌تواند تغییر کند. مثلاً:

score = 15
score = 18
print(score)

خروجی نهایی مقدار 18 است. چون مقدار قبلی حذف شده و مقدار جدید جایگزین شده است.

⚠️ برای مطالعه بیشتر

یک متغیر در پایتون می‌تواند در طول برنامه نوع مقدار خود را تغییر دهد. مثلاً:

x = 10
print(x)
x = "Python"
print(x)

خروجی به شکل زیر خواهد بود:

10
Python

در ابتدا x یک عدد بود، اما بعداً یک متن شد. این ویژگی را در پایتون Dynamic Typing یا «تعیین نوع پویا» می‌نامیم.

نام‌گذاری متغیرها در پایتون

برای انتخاب نام متغیر باید چند قانون را رعایت کنیم.

قانون اول: نام متغیر نباید با عدد شروع شود

اشتباه ❌:

2name = "Ali"

درست ✅:

name2 = "Ali"

قانون دوم: فقط حروف، اعداد و علامت زیرخط (_) مجاز هستند

درست ✅:

student_name = "Sara"

اشتباه ❌:

student*name = "Sara"

قانون سوم: فاصله در نام متغیر مجاز نیست

اشتباه ❌ :

student name = "Ali"

درست ✅ :

student_name = "Ali"

قانون چهارم: کلمات رزرو شده پایتون را استفاده نکنید

پایتون تعدادی کلمه دارد که معنی خاصی دارند. مثلاً:

if
for
while
class
def
print
input
type

نمی‌توانیم برای ساختن متغیرها از این اسامی استفاده کنیم

سبک استاندارد نام‌گذاری متغیرها

در پایتون معمولاً از روش snake_case استفاده می‌کنیم. یعنی برای نامهایی که بیش از یک قسمت دارند، کلمات را با زیرخط (under line) جدا می‌کنیم. مثال:

first_name = "Ali"
student_age = 18
total_price = 500

این روش خوانایی برنامه را بیشتر می‌کند. واضح است که برای متغیرهای یک قسمتی نیازی به علامت زیرخط نیست.

چند مثال کاربردی

مثال 1: ذخیره اطلاعات یک دانشجو و نمایش آن در ترمینال در برنامه VS Code

مثال 2 : محاسبه قیمت خرید خانه

در اینجا:

  • price قیمت هر محصول است.
  • quantity تعداد محصولات است.
  • total نتیجه محاسبه را نگهداری می‌کند.

خروجی در ترمینال نمایش داده شده است.

چند متغیر در یک خط

پایتون اجازه می‌دهد چند متغیر را همزمان مقداردهی کنیم. مثلاً:

x, y, z = 10, 20, 30
print(x)
print(y)
print(z)

خروجی:

10
20
30

مقدار یکسان برای چند متغیر

می‌توانیم یک مقدار را به چند متغیر بدهیم:

a = b = c = 100
print(a)
print(b)
print(c)

خروجی:

100
100
100

بررسی نوع یک متغیر با type()

گاهی لازم است بدانیم یک متغیر چه نوع داده‌ای دارد. برای این کار از تابع type() استفاده می‌کنیم.

مثال:

age = 20
print(type(age))

خروجی:

<class 'int'>

یک مثال دیگر:

name = "Python"
print(type(name))

خروجی:

<class 'str'>

انواع داده‌های مهم در متغیرهای پایتون

متغیرها می‌توانند انواع مختلفی از اطلاعات را نگهداری کنند. در پایتون چهار نوع متغیر اصلی داریم.

عدد صحیح (int)

age = 25

عدد اعشاری (float)

height = 175.5

متن یا رشته (str)

name = "Python"

دقت کنید که مقادیر رشته ای داخل یک جفت کوتیشن مارک قرار می گیرند. ” “

مقدار منطقی (bool)

is_active = True

یا:

is_finished = False
⚠️ توضیح بیشتر در مورد متغیرهای منطقی

متغیر بولین (Boolean Variable) نوعی متغیر دو مقداری است؛ یعنی فقط می‌تواند یکی از دو حالت ممکن را نشان دهد. این دو حالت معمولاً به صورت True و False نمایش داده می‌شوند، اما در دنیای واقعی می‌توان آن‌ها را با مفاهیمی مانند Yes/No (بله/خیر)، Positive/Negative (مثبت/منفی)، On/Off (روشن/خاموش) یا Active/Inactive (فعال/غیرفعال) نیز نشان داد. در برنامه‌نویسی از متغیرهای بولین برای ذخیره وضعیت‌ها و تصمیم‌گیری استفاده می‌کنیم؛ برای مثال بررسی اینکه آیا کاربر وارد حساب خود شده است یا نه، آیا یک شرط برقرار است یا خیر، و آیا یک گزینه فعال است یا غیرفعال. مثال در پایتون: is_logged_in = True has_permission = False light_on = True در این مثال، هر متغیر فقط یکی از دو وضعیت ممکن را دارد.

تفاوت متغیر و مقدار

گاهی افراد تازه‌کار این دو مفهوم را اشتباه می‌گیرند. در کد زیر:

age = 20

دو بخش داریم:

age  ---> نام متغیر
20    ---> مقدار ذخیره شده

متغیر یک اسم است، مقدار چیزی است که داخل آن قرار دارد.

⚠️ اشتباهات رایج هنگام کار با متغیرها

اشتباه اول: استفاده قبل از تعریف

print(age)
age = 20

خطای name error میدهد چون متغیر هنوز در خط اول تعریف نشده و آن را نمیشناسد.

اشتباه دوم: تفاوت حروف بزرگ و کوچک پایتون به حروف حساس است. این‌ها سه متغیر متفاوت هستند:

name
Name
NAME

💻 تمرین شماره ۱

سه متغیر بسازید: نام خودتان، سن و شهر محل زندگی و آن‌ها را چاپ کنید.

💻 تمرین شماره 2

برنامه‌ای بنویسید که قیمت یک کالا و تعداد خرید را دریافت کند و قیمت نهایی را نمایش دهد.

💻 تمرین شماره 3

نوع متغیرهای زیر را مشخص کنید:

a = 10
b = 3.14
c = "Hello"
d = False

کار با رشته‌ها در پایتون (Python Strings)

حال که با متغیرها به طور کامل آشنا شدید، در درس بعدی به سراغ متغیرهای رشته‌ای می‌رویم. در این درس یاد می‌گیریم چگونه رشته‌ها را در پایتون ایجاد کنیم، به بخش‌های مختلف یک متن دسترسی داشته باشیم، طول رشته را پیدا کنیم، متن‌ها را ترکیب و تغییر دهیم، از متدهای کاربردی رشته‌ها استفاده کنیم و با روش‌های استاندارد پردازش متن در برنامه‌های واقعی آشنا شویم.

گام بعدی کار با رشته‌ها در پایتون

برای شرکت در آزمون آماده‌اید؟

با ورود به پنل کاربری می‌توانید جهت ثبت نام در آزمون‌ها و دسترسی به منابع آموزشی اقدام نمایید. کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس می‌گیرند.

آموزش نصب پایتون

آموزش نصب پایتون و ابزارهای موردنیاز (راهنمای کامل برای ویندوز) اگر تصمیم گرفته‌اید برنامه‌نویسی را یاد بگیرید، احتمالاً نام زبان

ادامه مطلب »